Fort Everdingen

Wie zich in de geschiedenis van de Vijfheerenlanden verdiept, komt er al snel achter dat het nu zo stille en vreedzame gebied een verleden heeft vol wapengekletter. Verwoeste steden en kastelen, plunderingen en binnenlandse (en buitenlandse) oorlogen: elke stad en dorp heeft wel een eigen verhaal. In de 19e eeuw komt Fort Everdingen op de Nederlandse militaire kaart te staan als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Sinds 2021 vormt deze linie samen met de Stelling van Amsterdam het Unesco Wereld Erfgoed 'Hollandse Waterlinies'.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie loopt van de toenmalige Zuiderzee bij Muiden tot aan de Biesbosch bij Werkendam en bestaat uit verschillende verdedigingswerken en inundatievelden (gebieden die onderwater gezet kunnen worden).

Fort Everdingen is tussen 1842 en 1847 gebouwd en vormde samen met Fort Honswijk, aan de overkant van de Lek, het Lek-acces. In het midden van het fort, tussen de aarden wallen, staat een grote ronde geschutstoren met muren van meer dan drie meter dik. Later zijn daar nog extra versterkte gebouwen en bunkers omheen gebouwd. Met behulp van een sluizensysteem kon het omliggende land onderwater gezet worden. Met inundatiesluizen kan het omliggende land onder water gezet worden. De waterlinie is drie keer in staat van paraatheid gebracht. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog gebruikten ook Duitse troepen delen van de linie als verdediging tegen de oprukkende geallieerden. Na de oorlog verliest Fort Everdingen zijn verdedigende functie. Tot 2014 gebruikte de militaire explosieven opruimingsdienst het fort. Tegenwoordig is het de thuishaven van bierbrouwerij Duits&Lauret, die onder andere het bijzondere waterfilteringssysteem gebruiken in hun brouwerij. Ook is het een overwinterplaats voor veel vleermuizen. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakten Duitse soldaten op Fort Everdingen muurschilderingen in een van de fortremises. Dat is op zich niet bijzonder, maar hier vormen de schilderingen samen één geheel op de muren en het plafond van wat waarschijnlijk een ontspanningsruimte of ‘bierkelder’ was. Je ziet spottekeningen van onder andere Winston Churchill en vermoedelijk Marlene Dietrich, afgewisseld met verwijzingen naar oude Duitse biertradities en gebruiken van gilden en studenten. Lange tijd werd de waarde van dit beladen erfgoed niet goed gezien, waardoor de schilderingen achteruitgingen door het vocht. Inmiddels zijn ze geconserveerd en te bekijken tijdens rondleidingen en in een web-app met uitleg over de tijd waarin ze zijn gemaakt. Opvallend detail: tegenwoordig zit er juist een bierbrouwerij op het fort.

Lees ook Kasteel Batestein, Kasteelterrein Hagestein, Burcht Vianen, Standbeeld Brederode, Dorpskern Everdingen en Watertoren.